در حال بارگذاری ...
شنبه 8 آذر 1399
  • بصیرت چیست... / مقام معظم رهبری : در جاده،همیشه باید شاخص،مورد نظر باشد.اگر شاخص را گم‌ کردید،زود اشتباه می‌کنید

    انسان ها در زندگی فردی و اجتماعی خود نیاز به هدف داشتن و شناخت مقصد و هدف هستند. اگر در جامعه ای آگاهی های لازم که از آن به بصیرت یاد می کنیم وجود نداشته باشد آن جامعه یا اسیر تقلید کورکورانه خواهد شد و یا دچار بحران معنی و هویت می شود و یا زمانی به خود می آید که دیگر دیر شده است و دشمن همه چیز را تصاحب کرده است.

     

    گرچه در همه ادوار تاریخی بصیرت اهمیت داشته است اما جهان امروز بیش از هر زمان دیگری تشنه بصیرت افزایی است.

     

    تعریف بصیرت

    واژه «بصیرت»، از مادّه «بصر» به معناى بینایی، بینش دل، علم به چیزی، درشتى و زُمختى، سختى، حجّت و عقیده قلبی است.(1)

     

    بصیرت فردی و اجتماعی

    1) بصیرت فردی در حوزه دین و اندیشه

     

    بصیرت دینی آن است که هر فردی بتواند به سوالات بنیادین پاسخ متقن و دقیقی بدهد. یعنی بداند از کجا آمده و برای چه آمده و به کجا می رود؟ و در یک جمله در مسائل جهان بینی با آگاهی لازم و حساسیت برخورد کند. و اگر فردی بخواهد با تقلید کورکورانه پیش برود و یا وام دار سنت پدران خود باشد، امکان دارد جریان های مختلف فکری آن ها را در دام خرافه های رنگارنگ خود اسیر کنند.

     

    پیامبر اسلام هم راه و روش خود و پیروانش را بر طریق بصیرت معرفی می کنند و فرموده اند: «اَدْعُوا اِلَی اللَّهِ عَلی بَصِیرَةٍ اَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی» (2).

     

    همچنین قرآن بین بندگان با بصیرت و بی بصیرت فرق می گذارد، «وَ ما یَسْتَوِی الْأَعْمى‏ وَ الْبَصِیرُ وَ لَا الظُّلُماتُ وَ لَا النُّورُ « (3)

    2) بصیرت سیاسی اجتماعی

    بصیرت دینی آن است که هر فردی بتواند به سوالات بنیادین پاسخ متقن و دقیقی بدهد. یعنی بداند از کجا آمده و برای چه آمده و به کجا می رود؟ و در یک جمله در مسائل جهان بینی با آگاهی لازم و حساسیت برخورد کند بصیرت و آگاهی همانگونه که در زندگی فردی بسیار اهمیت دارد، در زندگی اجتماعی و سیاسی نیز از اهمیت ویژه ای برخوردار است. در طول تاریخ هر کجا جامعه ای بصیرت سیاسی خود را از دست داد، ضربه شدیدی از آن طریق بر خود وارد ساخت. همچنین هر کجا شیعیان بصیرت داشتند موفقیت های علمی، سیاسی و توسعه و پیشرفت فراوانی بدست آوردند. در مقابل هر کجا شیعیان و بزرگان از علما بصیرت کافی نداشتند جامعه را از حرکت باز داشتند.

    مقام معظم رهبری به عنوان طلایه دار گفتمان بصیرت جملات کلیدی و کلید واژه های مهمی  را در خلال مباحث خود مطرح کرده اند که به چند مورد اشاره خواهیم داشت.

     

    «از جمله‌ی چیزهایی که امروز لازم است، بصیرت سیاسی است؛ بصیرت سیاسی! ببینید؛ وقتی بصیرت باشد، انسان میتواند محیط پیرامون خود و محیط‌های دور و نزدیک را بشناسد؛ بصیرت یعنی این. وقتی بصیرت نباشد، انسان مجذوب یک چیزی میشود که واقعاً جاذبه‌ای ندارد؛ » (4)

    «یکى از مصادیق مهم بصیرت همین است که انسان بداند امروز چه نیازى در جامعه وجود دارد.» (5)

    «بصیرت سیاسی یعنی بفهمیم که چه کسی دارد ما را به کجا می برد. آیا به سمت اهداف اسلامی داریم حرکت می کنیم؟ یا آن ‌چنان‌که دشمن مایل است، به سمت بی‌مبالاتی بیشتر حرکت می کنیم؟» (6)

     

    رهبر معظم انقلاب اسلامی،بصیرت را قطب ‌نمای حرکت صحیح و شاخص راه‌ معرفی می‌کند:«در جاده،همیشه باید شاخص،مورد نظر باشد.اگر شاخص را گم‌ کردید،زود اشتباه می‌کنید» ایشان با اشاره به بی‌بصیرتی برخی از اصحاب امیر المؤمنین علی علیه السّلام و بیان این نکته که همهء آنها مغرض نبودند،ضعف و فقدان قدرت تحلیل خوارج را عامل بی‌بصیرتی آنها معرفی‌ می‌نماید و اینکه شاخص را گم می‌کردند.

     

    بر این مبنا،اساسی‌ترین فایدهء بصیرت،شناخت حق از باطل است.فایدهء دیگر بصیرت از دیدگاه رهبر معظم انقلاب،استقامت در راه حقّ است.ممکن است انسان،حق‌ را از باطل تمیز دهد،ولی دنیاطلبی و جلوه‌های گوناگون دنیا،انسان را از استقامت در راه‌ حقّ و ولایت بازمی‌دارد.امّا افزایش بصیرت،بی‌اعتباری دنیا و لذتهای آن را بر ملا می‌کند.از این‌رو،فرد مشکلات و سرزنش‌های چند روزه را تحمّل نموده،بر مسیر حق، پایدار و استوار باقی می‌ماند.با توجه به این نکته که مقام معظم رهبری با اشاره به خطبهء ۳۷۱ نهج البلاغه می‌فرماید:«آنهایی که دور امیر المؤمنین بودند و ایستادند و جنگیدند، خیلی بصیرت به خرج دادند که بنده بارها از امیر المؤمنین نقل کرده‌ام که فرمود:«و لا یحمل هذا العلم الاّ اهل البصر و الصبر».در درجهء اول،بصیرت لازم است»( آیة اللّه خامنه‌ای،پرتو ولایت(بصیرت نافذ):۲۲).

     

    ایشان همچنین بصیرت را عامل حلّ مشکلات فرد و جامعه می‌داند و در این رابطه‌ می‌فرماید:«عزیزان من!تمام مشکلاتی که برای افراد یا اجتماعات بشر پیش می‌آید،بر اثر یکی از این دو است:یا عدم بصیرت یا عدم صبر»

     

    توجه به پیامدهای فقدان بصیرت از سوی مقام معظم رهبری،جایگاه و اهمیّت گوهر گرانبهای بصیرت را در دیدگاه ایشان نشان می‌دهد.به همان نسبت که کسب بصیرت برای‌ فرد و جامعه مفید است،فقدان بصیرت مضّر است تا جایی که می‌فرماید:«هر ضربه‌ای‌ که در طول تاریخ،ما مسلمانان خوردیم،از ضعف قدرت تحلیل بود

     

    ضربات جبران‌ناپذیر ناشی از بی‌بصیرتی که ضعف در تحلیل سیاسی،دشمن‌شناسی، جریان‌شناسی ،تکلیف ‌شناسی، زمان‌آگاهی و اقدام به موقع در برابر دشمن را در پی‌ دارد،گاه ممکن است تا نیم قرن تداوم داشته باشد.رهبر معظم انقلاب اسلامی در این‌ زمینه می‌فرماید:«بصیرت و علم به زمان و استفاده از موقعیت‌ها برای هر عالمی،چه‌ اعلم علما باشد و چه کسی که در یک محله،احکام دین را به چند نفر تعلیم می‌دهد، ضروری است...ما در طول تاریخ تشیع،به خاطر عدم آگاهی علما از حقایق جریانات‌ دنیا،خیلی ضربه خوردیم؛به خصوص در دویست سال اخیر...هرگاه ما عالم دین و متقی و باهوش و زرنگ و دقیقی مثال میرزای شیرازی و شیخ انصاری داشتیم،از شرّ دشمن محفوظ می‌ماندیم و برنده بودیم؛ولی آنجا که قدری غفلت و ناآگاهی در کار بوده است،ضرر می‌کردیم که آن ضرر به یک نفر و یک حوزه و یک مجموعه و یک‌ شهر و یک سال و چند سال محدود نمی‌شد ؛بلکه در برخی موارد،اثرش تا پنجاه سال‌ تمام،جامعهء اسلامی را تحت‌فشار قرار می‌داد.دیگر نباید تسلیم ناآگاهی‌ها شویم.باید آگاهی و بصیرت را در خومان تقویت کنیم»(آیة اللّه خامنه‌ای

     

    و در پایان

    اگر آحاد افراد جامعه در زندگی شخصی خود و در زندگی اجتماعی و در بعد سیاسی خواهان پیروزی و سعادت و پیشرفت هستند، باید به بصیرت و بصیرت افزایی توجه کنند. و نکته دیگری که باید در نظر داشت این است که بصیر واژه ای دینی نیست که حالا کسی بگوید من دین را نمی پذیرم پس بصیرت را هم کنار می گذارم، بلکه بصیرت و آگاهی برای انسان از آن جهت که انسان است اهمیت دارد و حتی در مادی ترین تفکرات هم بصیرت و آگاهی مورد نیاز است.

     





    نظرات کاربران